उठ नेपाली

सोनाम बज्यू तामाङ

उठ हे उठ…उठ हे उठ…
उठ हे उठ जुर्मुराउँदे उठ नेपाली
सुनौलो बिहानीको किरण छर्दै लौ
यो देश िसंगार्न उठ हे उठ…उठ नेपाली

लौ, पौरखी यी हात यही माटोमा चाले
लौ, सीप र जाँगरलाई यही धर्तीमा फाले
असमभव छँदैछैन यही धर्तीमा सुन फलाउन
गरागरा, डाँडा-पाखा, मेहनतले सुन्दर बनाउन

लौ, पराई हात सधैँ थाप्नु हुन्न है
हो, आपुनो स्वाभीमान बेच्नु हुन्न है
देशको लागि हामी पनि मर्न बाँच्न सक्नु पर्छ है
इतिहासलाई साक्षी राखी नयाँ इतिहास कोर्नु पर्छ है

मारिएकी नारीहरु

शकुन आँशु

जिउँदै घाँटी निमोठी मारिएकी नारीहरु
बोल खोल रापिएर खारिएकी नारीहरु

समानताको अंश खोज्दै एकाएक उठौँ मािथ
मान्छेबाट मान्छे तल झारिएकी नारीहरु

लेखान्तको कुरा हुन्न चेतनाको कुरा हुन्छ
बिना न्याय धकेलेरै सारिएकी नारीहरु

घरैभित्र हेलिएर घरैभित्र मर्ने मान्छे
तिनै हुन् गृहबन्दी पारिएकी नारीहरु

जनताको संविधान

ध्रुवसत्य

म मेरो अजातशत्रुको अनुहार हेर्न आतुर छु ।

बाहिर मेरो न्वारान गर्नेहरुको नियत बुझिनसक्नु छ
जसले जस्तो व्याख्या गरे पिन
म जनताको संविधान हुँ
म गर्भमा छु
र मेरो अजातशत्रुलाई चिन्ता छ
कि म जन्मेपिछ
सारा शत्रुलाई सखाप पार्ने छु ।

कल्पित चिन्तामा बाँचेको ओ मेरो अजातशत्रु-
जब म सहिदले आर्जेको माटोमा टेक्ने छु
तब म सम्यक् दृष्टिले दुनियालाई देख्ने छु ।

यो माटोमा म जन्मेपछि
जो कोही जो कसैको मतियार हुनेछ
कि आत्म-निर्णयको अधिकार हुनेछ
‘जसको जोत् उसैको पोत’ हुनेछ
मालिक को हो-मजदुर को हो
इतिहासको खोज हुनेछ
तर तर म फेिर
मेरो अजातशत्रुलाई खोज्ने छैन
त्यो अजातशत्रू
जो म गर्भमा रहेका बेला पिन
मेरी आमालाई बलात्कार गरिरहन्छ ।

म समयको गर्भमा जन्मीसकेको छु
यसैले
मलाई कसैले तुहाउन सक्ने छैन
म हजारौं सहिदको सपना हुँ
त्यसैले
म जन्मेर जसको अनुहारमा हेर्ने छु
ऊ मेरो शत्रु रहने छैन ।

म मेरो अजातशत्रुको अनुहार हेर्न आतुर छु ।

असारको उर्लदो भेल

श्याम तमोट

असारको उर्लदो भेल चिप्लो बाटो दोबाटोहरु
पहिरो गएको पाखा रुझ्दै भिज्दै हिँड्नेहरु
एक लस्कर भरियाहरु

भदौको चर्कदो घाम पानी बिनाको ठाडो उकालो
बेलका बोट सतीबयरको झ्याङ
पसिना पुछ्न टेकाउनेहरु
एक लस्कर भरियाहरु

पुसको धुम्मिँदो दिन फेटा गँुथेका डाँडाहरु
छुनै डरलाग्ने पानी काम्दै खोला तर्नेहरु
एक लस्कर भरियाहरु

चैतको हुरी बतास नाङ्गिसकेका रुखहरु
बालुवा उडिरहेको बगर मुहार ढाक्दै हिँड्नेहरु
एक लस्कर भरियाहरु

कालो अँध्यारो रात पाइताला घोच्ने गेगरहरु
हातमा राँको लिदै बाटो पहिल्याउनेहरु
एक लस्कर भरियाहरु

जून मन लाग्यो

मुना निश्चल

बाँसुरीको मन्द-मन्द धुन मन लाग्यो
अँध्यारोलाई भगाउने जून मन लाग्यो

बोलू-चलूँ आज्ञा छैन जुठेल्नोमै बन्दी नारी
बन्द कोठा मन्द आवाज रुन मन लाग्यो

चल्ला जति कता पसे सिकारीको चहलपहल
आधा-आकाश उडीउडी छुन मन लाग्यो

युगौं-युग चौका हेरी सही बस्ने मौका हैन
हितको लागि बग्ने शुद्ध खून मन लाग्यो

फूलमाया मुस्कुराउने दिन

कला अनुरागी

इतिहास लेखिनु अघिकै दिनहरुदेखि
पर्खिरहेकी छे फूलमाया
ऊ साँच्चै मुस्कुराउने दिन ।

तिमी देख्न सक्छौ
मुस्कुराउन त मुस्कुराउँछे
हिजोआज पनि फूलमाया
काँडाघारीको बीचमा पनि मुस्कुराउने
सुन्दर जङ्गली फूल हो ऊ
जानेकी छ उसले कोपिलैदेखि
दुखको बीचमा पनि मुस्कुराउन
तर सुखमा मुस्कुराउनु
र दुखमा पनि मुस्कुराउनुबीच
क्षितिजमा जोडिएजस्तो देखिने
आकाश र धर्तीजस्तै भ्रमपूर्ण छ नाता ।

शोषण नामको शीतलहर
बाह्रै महिना चल्ने उसको पहाडी गाउँमा
तिमी भेट्न सक्छौ उसलाई
नुहाउँदै गरेकी तातो पसिनाले
ऊ बस्न चाहन्छे
आफ्नै हृदयजस्तै सफा र सुन्दर ।

दुख नामको हिमपात
चौबीसै घण्टा भइरहने
ब्वाँसे हो गाउँको नाउँ
जहाँ दर्ता बिना नै
हिमाल चढ्दा हिउँले पुरिएको
गुमनाम पर्यटक झैँ
पुरिएका छन् उसमा तन्नेरी सपना हिमपातले
तर फाल्न चाहन्छे ऊ
अक्षरहरुको सावेलले
सपनामाथि जमेको हिउँ
र जोर्न चाहन्छे
आफ्नो कटेरोको अँगेनुमा आगो ।

पाँच कोश टाढा छ स्वप्नील पाठशाला
र बाटाको हिउँ फाल्दा-फाल्दै
पौने दश देखाउँछ उसको घाम घडी
ऊ यतिखेर आक्रामक छापामार हुन्छे
बाटैमा रोक्न सकिदैन उसलाई
खोतल्न सकिदैन उसको झोला
जसभित्र हुन्छन् खतरनाक मिसाइलहरु
जसभित्र खिपेकी छ उसले
अक्षरहरुको अणुबम सल्लाको दियालोमा ।

पाठशालामा उसका गुरुहरु
सवा दशबजे पाठशाला आएकोमा
खाली राख्छन् उसको हाजिरी
र सवा बाह्र बजे आएर
गर्छन् आफ्नो हाजिर
तर दिन सक्दैनन् उसको प्रश्नको उत्तर
किन पग्लन सकिरहेको छैन
उसको बाटो छेक्ने हिउँ
यो सबैभन्दा तातो मानिएको
गणतन्त्र नामको घामले

ओ पि्रय पाठक
तिमी दिन सक्छौ उत्तर
कहिले पग्लन्छ हिउँ
र आउँछ फूलमाया साँच्चै मुस्कुराउने दिन ?

किन ताप्छौ आगो ?

नाकिमा

किन ताप्छौ आगो ?
जलाएर अरुको घर
हुँदैन र काफी न्यायो ?
आफ्नै आमाको काख

जिउँदै छ इतिहास
जितेको नालापानी
साक्षी छ वर्तमान
दुखेको कालापानी
किन खेल्छौ परेड ?
आएर अरुको आँगन
हुँदैन र काफी ठूलो ?
आफ्नै आमाको काख

प्यास मेट्दा तिमीले
सुकिदिन्छ मेरो पहाड
बाटो छेक्दा तिमीले
डुबिदिन्छ मेरो मधेश
किन ताप्छौ आगो ?
जलाएर अरुको घर
हुँदैन र काफी न्यायो ?
आफ्नै आमाको काख

जिऊँ शानसँग

बूँद राना

जिऊँ शानसँग मरौँ शानसँग
नितान्त नौलो पहिचानसँग

खडेरी सहेको बिरुवाले भन्थ्यो
चिनाजान भर्खर भयो ज्ञानसँग

मभित्र मबाट कमी खोजिँदैछ
नतान मलाई गुणगाणसँग

लडी कालसँग बरु मर्नु जाती
तर ज्यून गाह्रो अपमानसँग

विनाभोज भेटी ऊ बाँच्दैन आफै
किन हात थापूँ म भगवानसँग

गुलावी कवितामा विद्रोह

चन्द्रवीर तुम्बापो

सक्तिन चाहेर पनि
रङ्गीन तिम्रा चाहानाहरु
गुलाबी कवितामा उतार्न ।

झुल्कनुपर्छ अक्षरहरुको भाज्याङबाट
रापिलो घाम – विद्रोह
र धावा बोल्नुपर्छ
उज्यालोलाई भयभित बनाई अँध्यारोको शासन गर्ने
रात विरुद्ध ।

थुन्नुपर्छ मैले – छाँगाबाट आत्महत्या गर्न
पत्थर समातेर घिसि्रँदै गइरहेको
प्राचीन भोकहरुको रोदन खोला – कवितामा
उन्नुपर्छ मैले – ओइलिनपूर्व
हाँगाबाट झर्न लागेका आशाका खिनौटो किरण
भविष्यका रङ्गहरु … कवितामा
कहाँ छुट्टी छ र ! मलाई
तिम्रो परेला जस्तो चलायमान
रहर इन्द्रेणी
कविताको सिमसार माथि-माथि टाँग्न ।

तर आँखाले तानेर ह्दयले चुम्नु
पहरारुपी मेरो छातीको काँपकाँपमा
इच्छाहरु प्रेममा मगमग हाँसेका छन्
अम्लारी* फूलमा
तर भर्खरै आगोले कुल्चेर गएको
कलिला सपनाहरुको प्रदेशमा
रोप्नुपर्छ वसन्त
हरियो बीऊ कविताको ।

झड्केलो इतिहासको भेलले उछिट्याएको
इहीँ ढुङ्गेनी पाखोमा
उभ्याएको छु समय सङ्गीतको घण्टाघर ।
क्षितिजहरुको थुम्काथुम्काबाट
ब्यूँझाएर समय सङ्गीतले
सुनामी जुलुस
मोर्चाको अघिल्लो हरफमा
फुटाउँदैछु आपुनो निधार
चहकिलो विजय सवाल्टर्नहरुको लागि ।

कहाँ छुट्टी छ र ! मलाई
तिमी हाँस्दा तिम्रो गालाको
खोपिल्टामा फूल भएर चटक्क फुल्न ।

तर तिम्रो रेशमी स्पर्शले
टक्क रोकिन्छ विद्रोहमा उपि्रुरहेको मुटु
सँगसँगै अडिन्छन् टक्क गतिशील खुट्टाहरु ।

बिडम्बना ! यस बखत
तिमीलाई मनपर्ने कविता कोर्नु
एउटा परिवर्तन फेरि दुर्घटित हुनु हो ।

साँच्चै !
सक्तिन चाहेरै पनि
रङ्गीन तिम्रा चाहानाहरु
गुलाबी कवितामा टक्रक्क उतार्न ।

*सुनाखरी फूल : लिम्बू समुदायमा प्रेमको प्रतीकको रुपमा लिइने फूल ।

स्वर्णिम इतिहास

गोविन्द पुन ‘गिरीश’

युवा नै हो मेरुदण्ड देश विकासको
युवा नै हो निर्माता स्वर्णिम इतिहासको

नयाँ युग निर्माण गर्ने नायक हो युवा
समयको गीत गाउने गायक हो युवा
युवा नै हो चन्द्रसूर्य यही आकासको
युवा नै हो निर्माता स्वर्णिम इतिहासको

फुटाउँछन् यही धर्तीमा पसिनाको मूल
फुलाउँछन् यही धर्तीमा सिर्जनाको फूल
रगतको फूल हो युवा लालीगुराँसको
युवा नै हो निर्माता स्वर्णिम इतिहासको