जेल

कृष्णसेन ‘ईच्छुक’

म पर्खालभित्र छु
तिमी पर्खाबाहिर छौं
म पहराभित्र छु
तिमी पहराबाहिर छौं
म यातना-गृहमा छु
तिमी खुल्ला शिविरमा छौ
सिकारीले बाँधेको छाँद होस्
अथवा त्यो उसको पषाद होस्
के फरक पर्यो र
मित्र अर्काको मुठ्ठीभित्र जिन्दगी
जहाँ काट्नु परे पनि त्यो जेल हुन्छ ।

जहाँ जीवन बन्धनहरुभित्र कैद हुन्छ
जहाँ सुन्दर सपना सधैं अवैध हुन्छ
जहाँ मुक्तआकाङ्क्षाहरु बन्देज हुन्छन्
जहाँ हार्दिक भावहरुमा ठेस लाग्छ
अनि जहाँ बासी हावा बहने दुर्गन्धमा पनि
निर्धक्क सास फेर्न प्रतिबन्ध हुन्छ
बन्दुकको पहरा होस्
अथवा त्यो कानुनको घेरा होस्
के फरक पर्यो र
मित्र भयभीत परिवेशमा त्रसित जिन्दगी
जहाँ बाँच्नु परे पनि त्यो जेल हुन्छ ।

जहाँ बेला-कुबेला रमन घुमिरहन्छ
जहाँ कारण-अकारण साईरन बजिरहन्छ
सडकमाथि बेलगाम घोडाको टापजस्तै
जहाँ चर्को आवाज गरी मार्च-पास चलिरहन्छ
अनि जहाँ मौसम-बेमौसम बारुदहरु गर्जेर
सधैँ रगतको झरी परिरहन्छ
पर्खालभित्र होस्
अथवा त्यो पर्खालबाहिर होस्
के फरक पर्यो र
मित्र सधैँ छातीमा चाँदमारी थापेको जिन्दगी
जहाँ गुजार्नु परे पनि त्यो जेल हुन्छ ।

उही दिन सधैँ उही रात सधैँ
उही बिहान र साँझ साथ छ
उही स्वप्नभङ्ग विवश जिन्दगी
उही गतिहीन समय साल छ
निकासबिनाको बन्द तालजस्तै
जहाँ गन्दा समाजसाथ अँधेरो बास छ
कुनै अनाम देश होस्
अथवा त्यो पि्रय स्वदेश होस्
के फरक पर्यो र
मित्र उत्पीडित पददलित जिन्दगी
जहाँ बिताउनु परे पनि त्यो जेल हुन्छ ।

रोक्ने को हो

गोकुल जोशी

रोक्ने को हो दूरदर्शी विचारका धारा
को हो नयाँ नेपालको बोक्ने अभिभारा

व्यस्त रह्यो आजीवन हात रह्यो खाली
छैन कतै बास बस्ने प्रकृतिको डाली
नेपालको टाकुरामा घाम उदाएन
अझै हाम्रो पर्वतमा भाले कराएन

वनवनै सुशेलीमा रुन कति पर्ला
नेपालीले कैलेसम दास हुनु पर्ला
कैले होला विज्ञानले नौलो खोल हाल्ने
मानवता फैलाउने दानवता ढाल्ने

नौलो नयाँ समाजको सङ्केत बारम्बार
सभ्यताको जग राख्ने कवि कलाकार
मानवता छट्पटायो व्यथा के हो बोल
समाजको थोत्रिएको मिल्काइदेऊ खोल

मान्छे यहाँका

रवि प्रांजल

मान्छे यहाँका पुराना देखेँ
आँखा भएका काना देखेँ

जहाँ ओत लागेको छु
जीर्ण त्यहाँ छाना देखेँ

बिना अपराध कैदी छु
घरलाई नै थाना देखेँ

‘कथा’ भयो ‘हरिश्चन्द्र’
फटाहाको जमाना देखेँ

बैरी भए सारा दुनिया
‘मित्र’ एक-दुई जना देखेँ

सुनाउँदिन अब गजल
समय काट्ने बहाना देखेँ

‘रवि’ लाई कुन्नि के भो
आफन्त नै विराना देखेँ ।